Wiebes: “ZZP’ers hebben zelf bewust een risico genomen”

Waarom een misstap je imago direct kan schaden

Het kabinet kwam afgelopen weken met maatregelen voor ondernemers en zzp’ers die grote schade lijden door de Coronacrisis. Minister van Economische Zaken en Klimaat, Eric Wiebes, maakte voordat deze maatregelen bekend werden een -op zijn zachtst gezegd- onhandige opmerking: ’’Het is wel de groep die zelf hebben gezegd ‘ik hoef geen vast dienstverband’. Dit zijn mensen die hebben zelf bewust dat risico genomen’’. Door deze uitspraak over zzp’ers lijkt Wiebes op slag door velen onsympathiek en ontstonden er twijfels over zijn bekwaamheid als minister. Hoe komt dat? En waarom is het na zo’n misstap zo moeilijk om je imagoschade weer te herstellen?

Warmth & Competence

Wij beoordelen mensen niet simpelweg als goed of slecht, maar we baseren ons oordeel op twee overkoepelende eigenschappen: warmth en competence (1). Denk aan eigenschappen zoals vriendelijkheid, oprechtheid en betrouwbaarheid die bij warmte aansluiten. Intelligentie, vaardigheid en creativiteit zijn eigenschapen die horen bij een oordeel over competentie. Van alle oordelen die wij hebben over dagelijks sociaal gedrag is 80% gebaseerd op deze twee dimensies. Een uitspraak zoals die van Wiebes zorgt ervoor dat hij in één klap voor veel mensen als minder ‘warm’ wordt gezien. 

Bij het beoordelen van individuen zien we een halo-effect: wanneer we iemand een laag warmteoordeel geven, zijn we geneigd om diegene automatisch ook laag te beoordelen op de schaal van competentie. Dit geldt dus ook voor minister Wiebes, die door zijn uitspraak een impliciet oordeel over zichzelf heeft uitgeroepen.

Halo-effect

Het verschijnsel waarbij de aanwezigheid van een bepaalde kwaliteit, bij de waarnemer de suggestie geeft dat andere kwaliteiten ook aanwezig zijn.

Eens onsympathiek, altijd onsympathiek

Een positief warmteoordeel is makkelijk te verliezen en moeilijk te herstellen. Een sympathiek idee om ouderen de kans te geven met minder gezondheidsrisico boodschappen te kunnen doen in het ‘ouderenuurtje’, zal niet genoeg zijn voor Wiebes bij het terugkrijgen van een sympathiek imago. Daarnaast zal de kans groot zijn dat zijn onsympathieke imago voorlopig wordt bevestigd. Doordat zijn uitspraak nog vers in iedereens geheugen zit, zullen acties die dit imago bevestigen extra opvallen. Tijdens de val van Minister Bruno Bruins in de tweede kamer waren namelijk al snel de ogen gericht op het ‘asociale gedrag’ van Wiebes die niet hielp en ongeïnteresseerd naar zijn telefoon greep. Een actie als deze is al snel een bevestiging van het oordeel ‘onsympathiek’. Of zag hij misschien dat er genoeg hulp aanwezig was en stuurde hij Premier Rutte een berichtje over de situatie?  

Het is dus goed om je bewust te zijn van de manier waarop je wordt beoordeeld door anderen, maar ook hoe jij anderen onbewust beoordeelt. Want een beeld is snel gevormd en vaak moeilijk te veranderen! 

(1) Fiske, S. T., Cuddy, A. J. C., & Glick, P. (2007). Universal dimensions of social cognition: Warmth and competence. Trends in Cognitive Sciences, 11, 77-83.

Geschreven door onze stagiaires Diede Wijnveen en Laura van Elst