Waarom we het moeilijk vinden ons in het brein van een ander te verplaatsen

En hoe je het positieve zelfbeeld van jezelf en de ander beschermt

Gedragsverandering leeft enorm tijdens deze coronacrisis. In het begin was het vooral een medisch vraagstuk, bijvoorbeeld: hoe gaan we de besmetting te lijf? Maar mensen vinden het ook heel fascinerend wat er nu met het gedrag gebeurt. In deze coronatijd moet iedereen eigenlijk in een hele korte tijd een nieuw soort gedrag aanleren en dat is niet altijd even makkelijk: elkaar geen hand geven, je gezicht niet aanraken, in je elleboog hoesten, thuis werken, minder boodschappen doen, afstand houden, etc.

Gewoontegedrag veranderen

In één van onze vorige blogs noemden we al het voorbeeld van Rutte die na de oproep om geen handen meer te schudden, tóch een hand gaf aan een ander. Daaraan zie je hoe ontzettend lastig het is om gewoontegedrag te veranderen. We zijn bij zogenaamd ‘verkeerd’ gedrag geneigd te denken dat mensen wel niet anders zullen willen, maar vaak spelen er dingen die helemaal niets met een gebrek aan motivatie te maken hebben. Nieuwe gewoontes zijn moeilijk aan te leren.

Terwijl jij al bezig bent om je aan nieuwe corona-omstandigheden aan te passen, zie je dat een ander naar jouw gevoel zich er niet aan houdt en bijvoorbeeld nogal asociaal in jouw ruimte komt staan. Dat kan super veel frustratie opwekken, vooral als je dit gevoel al een paar keer hebt opgekropt. Daarnaast kost het je veel moeite om je te verplaatsen in een ander brein. Zelf ben je misschien door een ziek familielid of omdat je net het nieuws hebt gekeken heel druk bezig met die anderhalve meter, waardoor je je niet kan voorstellen dat iemand toevallig even iets anders aan zijn hoofd had en het vergeet. En het is best spannend om iemand hierop aan te spreken, dus hoe pak je dat aan?

Positief zelfbeeld

De kans is groot dat je vervolgens zelf een best wel onaardige toon aanslaat of een verwijtende blik werpt. Deze verwijtende manier werkt vaak averechts, omdat je onbewust het zelfbeeld van iemand aanvalt. Stel dat jij nou diegene bent die vergat afstand te nemen. Degene die je verwijtend aanspreekt communiceert daarmee indirect: ‘Jij komt te dichtbij omdat je asociaal bent.’ Als jij er dan voor kiest om in te stemmen en afstand te nemen, zou je daarmee zeggen: ‘Je hebt gelijk, ik ben een asociaal persoon’. Maar die kans is klein, zo zitten mensen niet in elkaar. Je competent en goed voelen is een basisbehoefte van de mens. Wij mensen zijn heel erg gehecht aan ons positieve zelfbeeld en willen dat beschermen.

Dat beschermen van je zelfbeeld kan je op de volgende manieren doen:

De eerste optie is inderdaad afstand nemen en te reageren met: “Sorry, ik was het vergeten”. Daarmee stemmen je wel in met het verzoek, maar accepteer je de asociale identiteit die je wordt toegekend niet. Je zegt dan in feite: ‘Ik was niet asociaal, ik was het alleen vergeten.’

Een andere optie om met die aanval om te gaan is het verwerpen van de boodschapper en daarmee zijn of haar boodschap: “Wat een agressieve vent, daar hoef ik niet naar te luisteren.” Zeker als het verzoek heel fel wordt gedaan is dit een makkelijke optie, waarmee je wederom je zelfbeeld beschermt: niet ik, maar hij is asociaal.

Feedback zonder verwijt

Als je zelf feedback wilt geven aan een ander, probeer dan in ieder geval het verwijt uit je toon en blik te halen. Er bestaan hele lange psychologische technieken om ervoor te zorgen dat feedback goed aankomt, maar je staat in een winkel, dus je moet snel handelen. Een goede zin waaruit blijkt dat je iemand niet aanvalt op zijn zelfbeeld is: “Sorry, ik vergeet het ook nog telkens, maar zou je even afstand kunnen nemen?”

Daarmee doe je twee dingen. Je geeft aan dat iemand iets is vergeten, in plaats van te laten blijken dat de ander asociaal is. Hierdoor hoeft de ander dat negatieve zelfbeeld niet te accepteren. En door te zeggen dat je zelf iets bent vergeten, plaats je jezelf niet boven de ander. De kans wordt zo veel groter dat hij of zij zijn zelfbeeld niet hoeft te beschermen, de ander voelt zich dan veel meer geaccepteerd en niet aangevallen. Maar als het een te lange zin is om in de supermarkt te gebruiken, zorg er dan in ieder geval voor dat je geen verwijt maakt.

Belangrijk om hierbij te onthouden: de meeste mensen deugen! Dus je mag er vanuit gaan dat wanneer iemand zich niet aan de regels houdt, die persoon het daadwerkelijk even vergeten is. Natuurlijk zal er heel soms een type als de coronahoesters tussen zitten. Als je dat idee heel sterk hebt, is het misschien slim om gewoon afstand te nemen en het te laten gaan.

Deze blog is geschreven naar aanleiding van het interview door vakblad Voeding NU met Eva Vermeulen (gedragsexpert bij Duwtje).

Het volledige interview kan je lezen op: https://www.voedingnu.nl/voeding-en-gedrag/nieuws/2020/04/gedragsexpert-eva-vermeulen-we-vinden-het-heel-moeilijk-ons-in-het-brein-van-een-ander-te-verplaatsen-10114050