Kinderen van zoete drankjes af, gewoon doen?

Een aantal jaar geleden begon ik vol enthousiasme aan mijn eerste gedragsonderzoek. Als stagiaire gedragsverandering onderzocht ik het onderwerp dat ook hier centraal staat: water. Als overgewicht zo’n groot probleem is en frisdrank zo’n dikmaker, waarom leren we kinderen dan vanaf hun eerste levensjaar zoete drankjes drinken? Wat je niet hebt aangeleerd, hoef je ook niet af te leren, was mijn motto.

Simpel toch? De praktijk leert anders.

De waarden achter water

Tijdens dit onderzoek leerde ik dan ook meteen één van de belangrijkste lessen in de wereld van gedragsverandering: ga in de schoenen van je doelgroep staan. Omdat ik zelf niet beter bekend was met het concept ‘ouderschap’ dan dat ik zelf twee hele leuke ouders heb, ging ik het veld in en sprak ik meerdere ouders op verschillende consultatiebureaus. Al snel leerde ik dat achter bijna iedere gedragsverandering vele waarden en drempels verscholen zitten, ook achter zoiets ogenschijnlijk simpels als water drinken in plaats van zoete drankjes.

Wanneer je ouders vraagt om het gebruikelijke pakje te vervangen door water, vraag je ze niet alleen om een nieuwe gewoonte aan te leren. Je neemt ze ook iets af waarmee ze hun kind kunnen verwennen, iets gezelligs. Daarnaast leerde ik dat ouders vooral zitten met de zorg “Drinkt mijn kind nu genoeg?”, en niet “Wordt mijn kind later te dik?” Als je kindje slecht water drinkt en dat flesje diksap zó leeg is, is het niet gek dat je neiging is om dan toch maar met suikers te beginnen.

Effectief gedrag veranderen

Het beeld dat ik schets, is misschien pessimistischer dan de bedoeling, want gelukkig kwamen er in mijn onderzoek ook een aantal positieve associaties met water drinken naar boven. Bijvoorbeeld het voorkomen van overgewicht en een betere concentratie. Er liggen dus kansen voor gedragsverandering, maar om bij iedereen impact te maken is de boodschap “Dit is gezond, dus gewoon doen” niet genoeg.

Gelukkig weten de ontwerpers van gedragsveranderingscampagnes dit ook. Zij zetten niet alleen op een slimme manier in op kennis, met bijvoorbeeld de Voedingscentrum suikerklontjesposter (1), maar werken ook aan de beleving rond water drinken (2). Hóe die beleving dan precies moet worden aangepast en welke drempels je moet overwinnen, ontdek je alleen door écht in de schoenen van de doelgroep te gaan staan. Weg achter dat bureau dus en het veld in, zoals gelukkig veel diëtisten al doen.

(1)   Voedingscentrum (2017). Nog steeds veel suiker in pakjes drinken. https://www.voedingscentrum.nl/nl/nieuws/voedingscentrum-nog-steeds-veel-suiker-in-pakjes-drinken.aspx

(2) Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (2019). Sociale marketing: verleiden tot gezonder leven.Geraadpleegd van https://www.loketgezondleven.nl/sites/default/files/2018-12/Sociale%20marketing%20verleiden%20tot%20gezonder%20leven.pdf

Deze blog is geschreven door Eva Vermeulen (gedragsexpert bij Duwtje) en verscheen ook in vakblad Voeding NU (maart 2020).