E-140, E-161d, E-440, E-296, E-330… Een blik op de achterkant van ons pak amandelmelk of wraps wekt steeds vaker irritatie en angst op: “Waarom zoveel rotzooi in ons voedsel?”

Het E-nummersysteem ontstond echter júist om ons te beschermen tegen voedselfraude1. E-nummers behoren tot de best geteste stoffen in onze voeding, aldus professoren van de WUR2. Je kan wel gevoelig zijn voor bepaalde E-nummers, maar dat is vergelijkbaar met de gevoeligheid die sommige mensen hebben voor noten of gluten2. De ingrediëntenlijst waar dit artikel mee begon is trouwens een greep uit de E-nummers die van nature in een aardbei zitten1. Hoe komt het dat die nummers dan toch een gevoel van onveiligheid teweegbrengen?

EEN PISTOOL OF EEN PORTEMONNEE?

 

Hoe wij E-nummers beoordelen, komt bijzonder veel overeen met hoe wij mensen beoordelen: in categorieën. Onze hersenen gaan op een praktische manier om met de overdaad  aan informatie die we dagelijks binnenkrijgen. In plaats van iedere nieuwe persoon of situatie uitgebreid te analyseren, plaatsen we de persoon of situatie in een categorie waar we al wat van af (denken te) weten. Handig, we zouden anders al lang volledig mentaal overbelast zijn en telkens te laat een knoop doorhakken. 

Alhoewel we regelmatig goed zitten met onze eerste inschatting, brengt het ook de nodige onjuiste en pijnlijke conclusies met zich mee. Zo schatten mensen onder tijdsdruk eerder in dat een onduidelijk voorwerp een pistool is wanneer het in handen is van een Afro-Amerikaans persoon3. Deze onjuiste conclusies trekken we lang niet altijd bewust en je hoeft geen hekel te hebben aan Afro-Amerikaanse mensen om deze denkfout te maken. Eén van de bewijzen hiervoor: wanneer Afro-Amerikanen meededen aan dit onderzoek werd deze fout even vaak gemaakt3.

“PLAATS MIJ IN EEN CATEGORIE!”

 

Terug naar E-nummers, wat gebeurt er in ons brein? Termen als ‘aspartaam’ en de niet uit te spreken ‘ethyl-p-hydroxybenzonaat’ zeggen de meesten van ons niets. En de E-nummering om deze lange en lastige ingrediëntennamen te vermijden, maakt het nog nietszeggender. Waar menig persoon zich nog wel wat kan voorstellen bij de toevoeging ‘citroenzuur’, valt dit vies tegen wanneer de term wordt omgetoverd naar E-330. En dus plaatsen onze hersenen de moeilijk uitspreekbare ingrediënten en E-nummers in een begrijpelijke categorie.

De categorie waarin deze nummers en namen worden gegooid is al snel ‘chemie’. Een categorie waar we nare gevoelens van krijgen, terwijl velen van ons er niet zo veel van af weten. Wist jij bijvoorbeeld dat heel ons universum – dus ook ál ons eten en ons eigen lichaam – uit chemische stoffen bestaat?2 Ook een vaak gemaakte associatie: het behoort tot ‘de industrie’. Een categorie waar wij bijzonder weinig van af weten, het industriële proces vindt immers hoofdzakelijk achter gesloten deuren plaats. En dat leidt tot wantrouwen, aldus levensmiddelentechnoloog Tiny van Boekel2.  Als die deur dan wel een keer wordt opengeslagen, bijvoorbeeld door de Keuringsdienst van Waarde, is het beeld dat wij krijgen ook niet al te best. Dit slechte beeld kan ertoe leiden dat we ook meteen alle E-nummers in de ban doen, vertelt lector Voeding en Gezondheid Anette Rodenburg in het programma Broodje Gezond1.  Ook een verhaal van een enkeling die gevoelig is voor een bepaald E-nummer zou er wel eens voor kunnen zorgen dat de hele lijst E-nummers in het verdomhoekje belandt. 

IK WIST HELEMAAL NIET DAT JIJ ZO GRAPPIG/SLIM/AARDIG WAS!”

Wanneer het om mensen gaat, merk je waarschijnlijk regelmatig dat de eerste indruk die je van iemand vormt lang niet altijd klopt. Langzaam ga je die nieuwe vriendin van je vader beschrijven aan de hand van de kenmerken die zij laat zien, in plaats van de categorie waar je haar in plaatste (vrouwen met bloemetjesjurken, mensen tussen de 50 en 60, gezellige Brabanders). Net zoals mensen, verdienen producten met E-nummers misschien wel een wat persoonlijkere behandeling.

 

Dit zou kunnen leiden tot een meer waarheidsgetrouw beeld van E-nummers. In een ideale situatie in ieder geval. Als er eenmaal een categorie is toegekend, komt de confirmation bias namelijk vaak om de hoek kijken: het zoeken of interpreteren van bewijs op een manier die je bestaande overtuigingen versterkt4. Wanneer je de vriendin van je vader als onaardig hebt gecategoriseerd, is het bijvoorbeeld heel makkelijk om “Wat zie je er leuk uit” uit haar mond te interpreteren als enkel een poging om indruk te maken op je vader. E-nummers zijn de ideale kandidaat voor deze bias. Wie heeft er namelijk niet weleens last van zijn buik, teen, nek of hoofd? Makkelijk toe te wijzen aan die muesli die je sinds kort eet.

Een lastige strijd dus. Ervan uitgaande dat E-nummers inderdaad veilig zijn, moeten ze zich nog een lange weg banen door categorisaties en confirmation biases. Sommigen geven het op, zoals het merk Honig dat E-nummers in de ban deed. Alhoewel een woordvoerder van Honig aangeeft dat de angst voor E-nummers niet terecht is, luisteren ze naar de wens van de consumenten en schrapten ze zoveel mogelijk E-nummers uit hun producten5. Zo werd smaakversterker E-621 vervangen door een gistextract. Dit gistextract bevat overigens hetzelfde ingrediënt als het E-nummer dat het vervangt5. Maar ach, dan staat er in ieder geval niet meer zo’n angstaanjagend en ingewikkeld nummer achterop je zakje ;)

Bronnen:
1. BlazzHofski (producent). (2018, 3 september). E-nummers. In Broodje Gezond (tv-serie). Amsterdam: BlazzHofski.
2. Wageningen University & Research (z.d.). E-nummers: Vriend of vijand? Verkregen van https://www.wur.nl/nl/show-longread/E-nummers-vriend-of-vijand.htm
3. Correll, J., Park, B., Judd, C. M., & Wittenbrink, B. (2002). The police officer’s dilemma: Using ethnicity to disambiguate potentially threatening individuals.  Journal of Personality and Social Psychology, 83(6), 1314-1329.
4. Nickerson, R. S. (1998). Confirmation bias: A ubiquitous phenomenon in many guises. Review of General Psychology, 2(2), 175.
5. Sterk, A & Tuenter, G. (2016, 10 oktober). Honig doet e-nummers in de ban. NRC. Verkregen van https://www.nrc.nl/nieuws/2016/10/10/honig-doet-e-nummers-in-de-ban-4764713-a1525906