PRORAIL MAAKT ONS BANG

MAAR WERKT DAT WEL?

ProRail start met het verspreiden van angstwekkende filmpjes van bijna-ongelukken om mensen bewust te maken van de gevaren op spoorwegovergangen. Heeft het zin om mensen de stuipen op het lijf te jagen met dit soort indringende filmpjes? Hangt er vanaf wat je er wil mee bereiken!

ProRail pleit al een behoorlijke tijd voor het sluiten van de onbewaakte spoorwegovergangen. Hier is echter veel weerstand tegen vanuit met name boeren en omwonenden. Voor de boeren heeft de spoorlijn al een forse barrièrewerking en is de overgang de enige oversteek. Omwonenden zijn bang dat ze straks fors om moeten fietsen naar hun werk of dat hun favoriete wandelroute verdwijnt. Meer bewustzijn van de gevaren van deze spoorwegovergangen en een groter draagvlak voor het sluiten ervan zou wel eens bereikt kunnen worden met een angstwekkend filmpje.

Het voorkomt scepticisme en creëert draagvlak.

Het lijkt erop dat de boeren en omwonenden sceptisch zijn over de gevaren die een onbewaakte spoorwegovergang met zich meebrengt. In het eerste filmpje van ProRail was een bijna-ongeluk te zien bij een onbewaakte spoorwegovergang.  Met het tonen van dit filmpje gebruikt ProRail transparantie door een werkelijk gebeurde situatie te laten zien. Transparantie voorkomt scepticisme en ProRail creëert daarmee draagvlak voor het sluiten van de onbewaakte spoorwegovergangen.

Maar zorgt het ook voor gedragsverandering?

Het oproepen van angst met als doel gedragsverandering – ook wel fear appeal – kennen we vooral van de afgrijselijke plaatjes op sigarettenpakjes. Zowel in de wetenschap als de praktijk is er een hevig debat over het inzetten van deze techniek. Het lijkt erop dat het alleen werkt als mensen het gevoel hebben in staat te zijn tot het gewenste gedrag. Het zal dus niet snel werken om mensen te laten stoppen met roken, dit is veel te moeilijk. Het lijkt echter wel te helpen ter preventie. Niet beginnen met roken is immers makkelijker dan stoppen met roken terwijl je een nicotine verslaving hebt. Helaas is men, na meer dan een halve eeuw aan onderzoek, nog steeds niet helemaal uit over de effectiviteit van fear appeal.

Wil ProRail toch graag fear appeal gebruiken om het gedrag van roekeloze overstekers bij spoorwegovergangen te veranderen, dan hebben wij een aantal tips:

1

BIED EEN HANDELINGSPERSPECTIEF

Geef je doelgroep altijd mee wat het gewenste gedrag is. In de video laat ProRail nu alleen een bijna ongeluk-zien. Er worden negatieve emoties opgewekt waar de kijker vervolgens mee blijft zitten. Door een duidelijk handelingsperspectief te bieden – dit moet je doen om het te voorkomen – weten mensen wat er van ze verwacht wordt.

2

KIES DE JUISTE TIMING: PLAATS DELICT

De timing van een fear appeal interventie is cruciaal. Het is belangrijk dat de interventie zo dicht mogelijk op de plaats delict – de plek waar het gewenste gedrag wordt uitgevoerd – plaats vindt. Neem de sigarettenpakjes; wanneer je een pakje sigaretten koopt zie je het angstwekkende plaatje op het moment dat je de beslissing maakt om ze te kopen en telkens  als je een sigaret pakt. Qua timing zitten de plaatjes op de sigarettenpakjes dus goed! Gaan we terug naar het filmpje van ProRail, dan is de kans klein dat iemand het filmpje ziet vlak voordat die een spoorwegovergang nadert. De kans is een stuk groter dat het filmpje een keer voorbij komt als iemand op de toilet zit en al 20 minuten doelloos door zijn sociale media aan het bladeren is. Als diegene later een spoorwegovergang nadert is het filmpje alweer vergeten.

Dus: Maak gebruik van fear appeal op locatie om het gedrag direct te beïnvloeden. Laat bijvoorbeeld het geluid van een voorbijrijdende trein horen, of een harde stem die je halt toeroept, wanneer mensen de overweg oversteken terwijl de signaallichten branden en de trein nadert. 

3

VERHOOG HET ZELFBEWUSTZIJn

Mensen moeten het idee hebben dat een ongeluk ook hen kan overkomen. Dit kan door het zelfbewustzijn van de persoon te verhogen. Dit kan door ze letterlijk in de spiegel te laten kijken. Uit eerder onderzoek is gebleken dat buschauffeurs minder agressief gedrag van passagiers meemaken als er spiegels bij de bushalte geplaatst zijn. De confrontatie met jezelf zorgt ervoor dat mensen zich sociaal wenselijker gaan gedragen.

LET OP! WANNEER GEEN FEAR APPEAL?

In een lab experiment werd aangetoond dat mannen die zelfvertrouwen haalden uit rijgedrag, harder gingen rijden in een rijsimulator nadat ze een film van een ongeluk hadden gezien vergeleken met hen die een neutrale film hadden gezien. Een onderzoek naar de redenen van mensen om onveilig de spoorwegovergangen over te steken is dus ook aan te raden voordat je aan de slag gaat met dit soort onderzoek. Als het een manier van stoer doen is, zou op basis van bovenstaand onderzoek kunnen worden afgeraden om aan de slag te gaan met angst

Taubman-Ben Ari, O., Florian, V., & Mikulince, M. (2000). Does a threat appeal moderate reckless driving? A terror management theory perspective. Accident Analysis and Prevention, 32, 1–10.