PROJECT VOORLEZEN

Project Kinderen van ouders van allochtone afkomst komen tijdens de zomervakantie te weinig met de Nederlandse taal in aanraking. Dit leidt tot een taalachterstand die moeilijk in te halen is.

Doelgedrag Ouders lezen elke dag 15 minuten aan hun kinderen voor.

Opdrachtgever  Zomerschool Utrecht Arjen Scholten en Gemma Geerdsema

%

Gedragsanalyse

%

Wetenschap toepassen

%

Interventie vormgeven

%

Interventie uitrollen

GEDRAGSMODEL

OMGEVING

Het gezinsleven speelt een belangrijke rol, waarbij de moeders druk zijn met opruimen en koken en de vaders veel werken. De huizen zijn relatief klein met weinig speelgoed in zicht. Daarbij is er geen leescultuur en veel drukte in huis doordat de gezinnen gemiddeld uit drie kinderen bestaan en familie regelmatig over de vloer komt. Er wordt vaak gebrekkig Nederlands gesproken. 

Sociale omgeving

Familie & Gezin:

  • Ouders samen: traditionele rolverdeling.
  • Vader werkt (vaak onregelmatig) en speelt minder een rol in de opvoeding. Uit ervaring van de scholen met Vadergroep/denktank blijkt dat veel vaders wel een actieve rol willen hebben en deze vervolgens ook meer nemen. Vaders zijn vaak bezorgd over de toekomst van hun kind en willen dat hun kind goede kansen heeft voor de toekomst. Vader is een autoriteit in het gezin, dus als vader voorleest heeft dit meer betekenis. Actieve vaders zijn ook een soort ambassadeurs voor andere vaders.
  • Moeder werkt vaak niet en heeft de hoofdrol in het gezin. De belangrijkste prioriteiten voor de moeder zijn: zorgen voor gezin, schoonmaken, koken en het gezellig maken. Ze hebben het vaak erg druk met deze taken. Moeder is degene die meestal het contact met school heeft.
  • Alleenstaande moeders (10-20% van de gezinnen) werken vaak niet en hebben een bijstandsuitkering. Hierdoor gaat veel van hun aandacht naar het aan elkaar knopen van de eindjes.
  • Regelmatig gezinnen met groot leeftijdsverschil tussen de kinderen (nakomertje). De computer is vaak door oudere broers en zussen in gebruik ivm huiswerk ed. De jongere broertjes of zusjes worden vaak als smoes genoemd om niet met de kinderen te lezen en zorgen voor onrust in het huis. Gemiddelde gezin bestaat uit 3 of meer kinderen.
  • In de gezinnen is het vaak een zoete inval. Andere familieleden zoals neven, nichten, opa en oma komen regelmatig langs mensen. Ook logeert er vaak familie uit het thuisland bij het gezin.

Gemeente:

  • De kinderen hebben 1 tot 4 keer per week Arabische les na schooltijd. In de zomer geen activiteiten.
  • De school speelt ook een belangrijke rol in de taalontwikkeling. In de eerste week van de Zomerschool is de ramadan nog en het suikerfeest. Waarschijnlijk zijn ouders hierdoor meer vermoeid en er minder met hun aandacht bij.
  • De voorleesexpres is tijdens schooltijden (dus niet in vakanties) beschikbaar. Ouders kunnen deze inschakelen zodat er iemand bij ze thuis komt om voor te lezen. De voorlezers nemen zelf boeken mee, maar lezen ook boeken voor die het kindje zelf in de bieb heeft uitgezocht.

Letterlijke omgeving

  • Vaak wonen de gezinnen in kleine appartementen in flats. In huis heeft de bank en de grote TV een centrale plek. Soms is er wel een keukentafel, maar die wordt weinig gebruikt om met de kinderen aan te gaan zitten.
  • De huizen zijn heel schoon en alles is opgeruimd. In het huis zijn er vaak geen plekken voor de kinderen om zich rustig of alleen af te zonderen. Je vindt er geen boekenkast of überhaupt boeken in het zicht. Slaapkamers zijn kaler dan vaak bij Nederlandse gezinnen.
  • De sfeer in huis is heel belangrijk, het is er vaak druk en wat chaotisch. Mensen proberen het zo gezellig mogelijk te maken en er is altijd thee en lekkers.
  • In alle huizen is een computer. De oudste kinderen doen hier hun huiswerk op. In het huis is het een voortdurende strijd wie er op de computer mag. Ouders maken weinig gebruik van de computer, behalve om te skypen met familie in het buitenland. Als de computer kapot gaat of het internet eruit ligt duurt het (voor onze begrippen) lang voordat dit gerepareerd wordt.
  • Ouders hebben beperkte computervaardigheden, maar wel een smartphone. Hierop maken zij vooral gebruik van WhatsApp om contact te hebben met anderen (potentieel middel voor een nudge).
  • Er is vaak geen buiten behalve de galerij. Wel is er in de wijk veel groen waar moeders en kinderen zich vaak verzamelen met mooi weer. In de wijk is het een drukte van belang en is er altijd veel lawaai. Ook als je binnen zit komt het geluid binnen: scooters, sirenes en schreeuwende kinderen.
SOCIALE NORM

Er is een sterke band tussen familieleden, waarbij de ouders ervan uitgaan dat de school de taak op zich neemt om de kinderen kennis bij te brengen. Er is geen voorlees cultuur. 

  • Rolmodellen zijn belangrijk. Als er familieleden zijn die iets bereikt hebben wordt dit vaak ingezet. Ook professioneel voetballers dienen vaak als rolmodellen.
  • Als vader voorleest wordt er meer belang aan gehecht.
  • Er is een generatieprobleem. Jonge vaders zijn heel anders dan oude vaders.
  • Familie speelt een belangrijke rol.
  • Er is geen leescultuur in de landen van herkomst. Boekwinkels zijn daar niet en je zal niet snel mensen boeken zien lezen. Wel spelen verhalenvertellers een grote rol.
  • Onderling worden handige apps/leuke boekjes/etc niet gedeeld. Dit zoeken ze zelf op internet op of ze krijgen via school tips.
  • In de gezinnen wordt vaak weinig gesproken. Moeder zegt bijvoorbeeld “Tas!” in plaats van “Pak je even je rode rugzak van je slaapkamer, zodat we die mee naar school kunnen nemen?”. Dit heeft ook effect op de taalontwikkeling. Daarbij is de omslag groter om over boeken na te praten. Met kinderen wordt anders en minder gesproken dan volwassenen onderling. Ouders ervaren een drempel om zaken te benoemen, maar als dit een gewoonte wordt gaat er een wereld voor ze open.
  • In het verleden was het normaal dat mensen alles aangereikt kregen vanuit instanties en de school. Nu wordt er steeds meer verwacht dat mensen zelf dingen doen en oppakken. De scholen geven aan dat zij ervaren dat ouders vaak denken dat de school het ze allemaal wel op een presenteerblaadje zal aanreiken.
CAPACITEIT

Doordat ouders druk zijn en de Nederlandse taal niet altijd even goed machtig, is er weinig capaciteit over voor het voorlezen. Wat de taak daarbij lastig maakt is dat ouders een patroon moeten ontwikkelen van voorlezen.

  • Boeken met veel tekst zijn een hogere drempel voor ouders. Kinderen zien de letters en vragen dan nieuwsgierig “Wat staat hier?”. Als ouders zelf niet goed kunnen lezen ervaren ze dit als falen.
  • Het is moeilijk voor de ouders om een kader te schetsen voor het voorlezen: tijd reserveren en de kinderen rustig genoeg krijgen blijken een uitdaging.
  • Ook is het lastig om het voorlezen wekenlang vol te houden, mede doordat het nu niet in hun patroon is ingesleten.
  • Met alle afleiding die kinderen kunnen hebben tijdens het lezen wordt het een nog lastigere taak voor ouders. Vooral de kleintjes hebben een korte spanningsboog, zeker met alle omgevingsgeluiden. Vooral jongetjes zijn lastig stil te houden. Een kwartier kan dan erg lang zijn. “Het is niet leuk. Het is oorlog!” Ouders moeten dan naast de drempel over ook druk zijn met het opvoeden van hun kind. Als dit een paar keer mis gaat wordt de taak steeds minder leuk en is de kans kleiner dat ouders gaan voorlezen.
  • Het is vaak moeilijk prioriteiten stellen. Het huishouden heeft vaak prioriteit. Mocht je bijvoorbeeld op donderdagochtend iets plannen dan komt er niemand omdat veel moeders dan naar de markt gaan.
  • De meeste gezinnen leven in armoede. Dit legt een grote druk op de energie van ouders en de mogelijkheid om rustig na te denken.
  • Het vinden van een boekje is geen lastige taak, de bibliotheek wordt regelmatig bezocht. Het ligt echter aan de interesse van het kind of de boekjes ook daadwerkelijk gelezen worden, ouders zetten het kind niet actief aan tot lezen.
MOTIVATIE

Ouders zijn erg gemotiveerd (intrinsiek) omdat ze het beste voor hun kind willen. 

  • De belangrijkste motivatie voor ouders is een goede toekomst voor hun kind. De winst van investeren in taalvaardigheid vertaalt zich pas op langere termijn. Het is voor ouders, dus moeilijk om te zien of het iets op levert. Tegelijkertijd vinden ouders het wel heel belangrijk dat hun kind een goede toekomst heeft.
  • Ouders zijn bang dat hun kinderen achterlopen en leggen de lat hoog: advocaat of dokter en VMBO is niet goed.
  • School is een externe motivator. Ouders vinden het belangrijk en worden door school ook voortdurend op zaken gewezen die bijdragen aan de ontwikkeling van hun kind. Gedurende het schooljaar zijn er allerlei initiatieven om het voor en samen lezen te stimuleren. Bijvoorbeeld de voorleesexpress waar vrijwilligers gaan lezen met kinderen.
  • BSA is een grote motivator en erg gewild, met name doordat BSA kinderen vaker naar Havo/VWO gaan dan niet BSA kinderen.
WEERSTAND

Met name inertia speelt een rol: ouders zijn onzeker over hun voorlees capaciteiten. 

  • Inertia speelt de grootste rol. Ouders willen wel, maar zijn erg onzeker en hebben handvatten nodig om aan de slag te gaan. Daarbij is de taak vaak ook niet leuk voor ze.
  • Er is weinig scepticisme en reactance, mede door de hoge intrinsieke motivatie van de ouders om voor hun kind een goede toekomst te krijgen. Om reactance in de toekomst te voorkomen is het echter wel belangrijk niet met een wijzend vingertje te spreken.
DOELGEDRAG

Ouders lezen elke dag 15 minuten aan hun kinderen voor.

EEN KIJKJE IN DE WERELD VAN DE DOELGROEP

* In verband met privacy komen de laatste twee afbeeldingen van Google

HOGE FLATGEBOUWEN

“We gaan niet op vakantie, dus daarom heb ik hem aangemeld bij de Zomerschool”.

OPGERUIMDE WONINGEN

“De spullen van de kinderen ruim ik altijd op als er bezoek komt“.

VEEL BUITENLEVEN

“Als het mooi weer is gaan we vaak naar een park met familie, een beetje frisse lucht halen”.

Lees mee met de interviews

Woensdag 10 juni zijn we op bezoek geweest bij vijf gezinnen in de Utrechtse wijken Overvecht en Kanaleneiland. We werden overal gastvrij onthaald door de moeders.


Moeder O. (26) Turks – zoon (4) en dochter (3) – vader niet in beeld

“School is belangrijk. Ik baal dat ik zo stom ben geweest!”

Haar zoon wordt in de zomer 5 jaar. Toen hij 2.5 was, werd ze er door de school op gewezen dat hij een taalachterstand had. Om hieraan te werken ging hij naar een behandelgroep. Hier ontdekte ze dat hij eigenlijk wel erg laat is gaan praten en dat zij daar mogelijk ook een rol in zou hebben. “Ik praatte eigenlijk nooit met hem. Als ik zijn luier verschoonde deed ik dat gewoon zonder iets te zeggen. Ik ben alleen en heb er nooit over nagedacht dat het goed zou zijn om veel te praten met de kinderen.” Ze laat duidelijk merken dat ze het zonde vindt dat ze dit niet eerder wist en probeert nu meer te praten met haar kinderen. “Mijn zus praat voortdurend met haar kinderen. Zo is ze ook, ik ben van mezelf ook wat stiller.” Haar zus in Hilversum bezoekt ze zo’n twee keer per week en dan blijven ze daar de halve dag. Lezen is daar geen optie, want het is daar nogal druk.

In haar eigen huis is het juist heel rustig. De gordijnen zijn dicht en ze vertelt dat ze zo min mogelijk buiten komt. Het huis is netjes met hoogglans meubelen. We zitten op de bank en er is geen keukentafel. “De spullen van de kinderen ruim ik altijd op als er bezoek komt, maar normaal ligt hier vanalles hoor. Ook boekjes, mijn dochter pakt dan vaak een boekje en vraagt of ik met haar wil lezen.” Lezen doet ze regelmatig voor het slapen, maar niet iedere dag. Ze vertelt dan in het Turks verhaaltjes bij de plaatjes. Als ze boekjes heeft met tekst en die gaat voorlezen merkt ze dat haar kinderen het saai vinden zich gaan vervelen. Bij de plaatjes bedenken ze zelf allerlei verhalen, dat vinden ze veel leuker. Ze is geabonneerd op de Mama-boekenclub waarvan ze iedere paar maanden boeken thuis gestuurd krijgt voor de kinderen. Deze boeken mag je dan houden.

Moeder is zelf opgegroeid in Nederland, maar spreekt gebrekkig Nederlands. Met haar omgeving spreekt ze vooral Turks. Vroeger probeerde ze thuis wel Nederlands met haar kinderen te spreken, maar ze merkte dat haar zoon dat verwarrend vond omdat open en oma alleen Turks praten. Nu wordt er thuis alleen maar Turks gesproken. “In de zomer hoor ik dus geen enkel Nederlands en mijn zoon ook niet. We gaan niet op vakantie, dus daarom heb ik hem aangemeld bij de Zomerschool”.

Haar dag is gevuld met het ritme van de kinderen en het huishouden, om 8.15 moeten de kinderen naar school en om 20.00 gaan ze naar bed. Ze heeft geen werk en geen opleiding, want Niveau 2 administratieve richting is ze in het tweede jaar afgehaakt. Als we haar vragen hoe ze dat voor haar kinderen ziet, worden haar ogen groot en zegt ze stellig: “Zij halen wel een papiertje! School is belangrijk. Ik baal dat ik zo stom ben geweest, dus wil dat zij wel zelfverzekerd kunnen zijn.” Elke dag gaat ze met haar kinderen naar haar ouders. Haar vader is heel handig en werkt als monteur. Ze merkt dat haar zoontje dit heel interessant vindt en zegt dat hij later net als haar vader wil zijn. Zelf vindt ze dat maar niets: “hij moet hoger dan dat”.

In huis hebben ze geen computer. De iPad heeft ze verkocht, omdat ze merkte dat de kinderen er verslaafd aan raakte. “Ze zaten alleen maar naar dat scherm te kijken, dat lijkt me ook niet goed.” Zelf heeft ze wel een smartphone waarop ze Whats-App en Facebook gebruikt. Op Facebook is ze ook aangesloten bij een moeder-groep waar ze tips vindt, maar verder gebruikt ze het vooral om plaatjes te kijken en een beetje te scrollen.

Hoewel ze een hoofddoek draagt speelt het geloof geen actieve rol in haar leven. “Niet iedere vrouw met hoofddoek gaat naar de moskee hoor.” Ze doet dus ook niet mee aan de ramadan.


Moeder K. (32) Somalische – zoon (4) en kindje op komst – vader niet in beeld

“Als ik iets wil voor mijn zoontje zoals Bobo’s Boomhut, dan zoek ik dat op Internet”

Moeder K. is er niet op het moment dat we hebben afgesproken. Als we haar bellen schiet ze helemaal in de stress, want ze dacht dat later hadden afgesproken “Ik ben zwanger, dus ik vergeet alles!”. Een kwartier later komt ze gehaast aangestormd. Bij het Asielzoekerscentrum een paar blokken verder was ze een gezin aan het helpen met hun schulden. Als vrijwilliger helpt ze om betalingsregelingen af te sluiten voor Somalische gezinnen. Zelf is ze sinds tien jaar weer in Nederland. Toen ze klein was is ze zonder haar ouders en met andere familieleden na de oorlog naar Nederland gevlucht “Toen woonden we in een kasteel! Als ik dat aan mensen vertel geloven ze me niet. Moet je nu die asielzoekerscentra zien, dat is heel wat anders…”. Familieleden hebben haar aan het eind van de basisschool weer mee teruggenomen naar Somalië, maar daar zag ze geen kansen en ze wilde graag terug naar Nederland. Ze heeft hier geen familie en vrienden en haar leven is vooral gericht op haar zoon van 4 (volgende maand 5) en het kindje dat op komst is na de zomer.

Ze baalt dat ze geen werk heeft, want ze heeft vroeger gewerkt in de zorg, detailhandel en schoonmaak. Nu is ze 32 en merkt ze dat werkgevers haar te oud vinden. Daarom zorgt ze nu voor anderen, zoals bij het asielzoekerscentrum. Ook staat ze veel in de keuken, aan ons de eer een oliebol achtige creatie te proeven. Hier woont duidelijk een kind, overal speelgoed en een boekenkast in de woonkamer. De gordijnen zijn altijd gesloten en het is een gezellig rommeltje. We zitten op de bank en er is geen keukentafel.

Deze moeder is fanatiek met lezen en dat haar kind zich ontwikkelt. Iedere avond rond 19.00 voor het slapen gaan lezen ze samen op de bank, om 19.30 gaat hij naar bed. Bij de bibliotheek haalt ze iedere paar weken een tas vol boeken. Haar zoon mag dan ook boeken kiezen, zoals een boek over kerst die hij nu uit heeft gekozen. De televisie was wel even een stoorzender in het lezen, want sinds een jaar vindt haar zoon de televisie heel interessant. Toen ze merkte dat hij hierdoor minder andere dingen wilde doen heeft ze regels gemaakt voor de televisie, bijvoorbeeld ’s ochtends alleen als hij om half 8 klaar staat (wat hij vaak door getreuzel niet redt).

Ze laat ons uitgebreid  de mogelijkheden van Bobo’s boomhut zien. Dat programma vond ze via Google en hiermee kan haar zoon gratis educatieve spelletjes doen. Ook is er een leeshut waar hij boekje leest. Het volume van de laptop gaat op volle sterkte en tegelijkertijd schelt er een oproep tot gebed uit een wekkerradio. Wij kunnen ons nauwelijks concentreren, maar de moeder lijkt de verschillende harde geluiden door elkaar heel normaal te vinden. Ze legt ons uit dat ze moslim is en meerdere keren per dag bidt. Haar zoon volgt arabische les op zaterdag bij de Somalische moskee. Hij vindt het erg leuk om ook Arabisch te leren en ze heeft niet het idee dat dit zijn Nederlands beïnvloedt.


Moeder F.  Marokkaanse – zoon (17), 2 dochters, zoon (4) en zoon (2) – vader was aan het werk

“Opruimen is belangrijk, een mooi net huis wil ik hebben.”

We werden ontvangen door een lieve volledig gesluierde vrouw en haar jongste zoontje. We nemen plaats in de woonkamer waar een enorme U-vormige bank staat. Zwart fluwelen bekleding en zwarte tafels met glazen platen erop. Er ligt geen pluisje op de bank. Doordat deze mevrouw nauwelijks Nederlands spreekt wordt er vooral veel geglimlacht. Haar zoon die naar de Zomerschool gaat ligt op dat moment (midden op de dag) te slapen. Hij was zo moe van school en om 18.00 komt de mevrouw van de Voorleesexpress, dus dan moet hij weer fit zijn. Ze is heel blij met de Voorleesexpress, omdat ze zelf dus geen Nederlands kan. Verder weet ze weinig van de Zomerschool, want dat regelt haar man allemaal.

Halverwege het gesprek komt haar 17-jarige zoon binnen. Een vriendelijke jongen die moeder meteen opdracht geeft iets te drinken voor ons te regelen. Hij vertelt dat zijn moeder de kinderen vooral verwend en zorgt dat het huis op orde is. Onderling praten ze allemaal Nederlands met elkaar, ook met hun vader. Alleen moeder spreekt geen Nederlands. Hij vertelt dat moeder het ontzettend jammer vindt dat ze dit jaar niet naar Marokko gaan. Ze hebben daar een mooi huis en alle familie woont daar. Wel komen een aantal familieleden bij hen op bezoek in de zomer. Dan gaan ze ook veel naar buiten en zoeken ze een rustig plekje op in het park. “Een beetje frisse lucht halen”. 

Boekjes zijn er niet in het zicht, die bergt moeder altijd netjes op. Als we de zoon vragen of hij ook weleens met zijn broertje leest kijkt hij ons aan met een blik van “Wat denk je zelf?” om vervolgens te zeggen “Misschien zouden we dat weleens moeten doen.”. Het is nog niet duidelijk wie er mee gaat naar de Zomerschool, dat ligt aan het werk van de vader die werkt onregelmatig. Waarschijnlijk gaat moeder. Er ligt in de kamer dus niets zomaar te slingeren, behalve een smartphone. Die blijkt van moeder en die gebruikt ze ook voor Whats-App om (in het Arabisch) berichten te sturen.


Moeder Z.  Afghaanse – dochter (8) en zoon (5) – vader was aan het werk

“Kijk eens hoeveel rapporten ik heb!”

Deze moeder woont tien jaar in Nederland en spreekt niet vloeiend Nederlands en heeft moeite om onze vragen te begrijpen. Haar dochter van 8 is totaal niet verlegen en helpt haar moeder tijdens het gesprek. Ook beantwoord ze uit zichzelf veel van onze vragen. Het zoontje heeft even nodig om te wennen, maar uiteindelijk toont hij vol trots zijn favoriete boek. Het boek is groter dan hij zelf en dat blijkt ook de reden dat hij het boek zo waardeert. Het zusje komt ter compensatie aanrennen met alle rapporten die ze gehaald heeft: 3 zwemdiploma’s, schoolrapporten en een sport certificaat. Het jongetje kijkt wat beteuterd, dat wil hij ook wel!

Moeder spreekt Afghaans met de kinderen. Vader is ook Afghaans dus thuis is dat de voertaal. De kinderen lijken hier geen moeite mee te hebben en spreken vloeiend Nederlands. De dochter vertelt trots dat ze zelfs 3 talen spreekt “Nederlands, Afghaans en Engels ook hoor, yes!”.

Ook dit huis is keurig netjes. We krijgen een bordje zodat we met ons koekje geen kruimels maken. In de ruime en lichte woonkamer staat ook een keukentafel die gebruikt wordt om samen aan te eten. Moeder vertelt dat ze het thuis erg druk heeft: elke dag poetsen, de kinderen naar school en allerlei sporten. Vader werkt veel. Het liefst gaat ze vaak naar haar familie in Afghanistan, maar door het werk van haar man lukt dat dit jaar niet.

Het voorlezen wordt ook vooral door de dochter gedaan. Zij vindt het heel leuk om haar broertje voor te lezen en moeder is daar duidelijk trots op. “Dan ligt mijn zoon in bed en gaat zij bij hem op bed zitten om voor te lezen” Als we vragen hoe het broertje dat vindt zegt hij stralend “Heel leuk, ze kan echt goed lezen”. De ouders hebben er ook een beloningssysteem bij bedacht. Als de kinderen 20 boeken hebben gelezen krijgen ze 5 euro in hun spaarpot.

De kinderen hebben beide een smartphone waar ze heel druk mee zijn. Voortdurend wordt het gesprek verstoord doordat de dochter Whats-App gesprekjes voert met vriendinnen.  Het geluid van de telefoon staat op volle sterkte. Moeder zucht er wat bij, maar laat het gaan. Als we de kinderen vragen of ze al weten wat ze willen worden worden ze helemaal enthousiast, het meisje wil dokter worden en het zoontje politie agent. Bij het weggaan blijven de kinderen maar nieuwe verhalen vertellen om ons in huis te houden.


Moeder en Vader.  Marokkaans – zoon (6) en zoon (4) 

“Hebben ouders geen tijd of maken ze geen tijd?”

Dit gezin woont in een eengezinswoning en heeft een gedecoreerde nette inrichting met de standaard indeling: open keuken, keukentafel en zithoek. Er ligt hier en daar wat speelgoed en op de slaapkamer van de kinderen is een boekenkast. Moeder heeft een goede baan en vader werkt al heel lang bij de post, maar dreigt zijn baan te verliezen door de zoveelste reorganisatie. Vader en moeder hebben een gelijke verdeling in huis en vinden het allebei leuk om met hun kinderen te lezen.  De oudste zoon kan al goed lezen en leest nu zijn ouders voor. De jongste heeft wat energie kwijt te raken, want rent op zijn aller hardst door de kamer heen en weer.

De lerares vertelde over de zomerschool en omdat ze toch niet op vakantie gaan leek het ze leuk om met de jongste hiernaar toe te gaan. Vader gaat dit doen. Het verbaast hen niet dat hij waarschijnlijk een van de weinige vader is. Dat is vaker zo zegt hij. Zelf heeft hij er in de buurt voor gezorgd dat er meer mensen meedoen aan de sportactiviteiten van de gemeente. “Mensen kijken zo de kat uit de boom. Wij hebben onze vrienden en bekende opgetrommeld en langzaam volgden steeds meer mensen. Nu is iedereen enthousiast”. Ook bij extra cursussen op school merken ze dat de betrokkenheid van veel ouders best laag is. Het moet echt laagdrempelig zijn en veel gaat via-via. Ze vertellen dat veel ouders zichzelf al zo druk vinden, maar dat ze zich afvragen of het niet een keuze is waar je je geld aan besteed.

Het samen lezen gebeurt hier met regelmaat. Wel merken ze dat het er toch weleens bij in schiet “We lezen zeker niet elke dag. Als ik moe uit mijn werk kom en alles later wordt, laten we het zitten’. Beide hebben ze een smartphone die ze actief gebruiken voor whats-app, instagram en Facebook. Wel denken ze dat weinig mensen iets zullen delen als er groepen opgericht worden. “Ook hier kijken mensen de kat uit de boom. Ze kijken liever naar anderen dan dat ze zelf iets delen”. Als we ze vragen hoe ze denken dat anderen met lezen omgaan merken ze dat ze dat eigenlijk niet weten. ‘Nu je het zegt, daar praten we eigenlijk nooit over. Ook niet met mijn broer bijvoorbeeld.” 

WETENSCHAP

Onze dagelijkse gewoontes, zoals koken of auto rijden, gebeuren vaak op de automatische piloot. Dit geldt ook voor onze doelgroep, waarbij ze veel huishoudelijke taken op zich nemen en voor grote gezinnen zorgen. Voorlezen hoort op het moment niet in het rijtje van dagelijkse taken thuis, er is simpelweg geen voorlees cultuur. Wat het extra lastig maakt is dat de doelgroep Nederlands niet als moedertaal heeft. Hoe kunnen we toch, samen met de ouders, ervoor zorgen dat dagelijks voorlezen wel erbij gaat horen? 

In de wetenschap is er al het nodige onderzocht op het gebied van voorlezen. Zo is gebleken dat dagelijks voorlezen op de lange termijn vooral nuttig is voor kinderen van allochtone ouders en dat sms-jes een handig middel zijn om de ouders te herinneren aan het dagelijks voorlezen. Er is echter nog minimaal onderzocht welke nudges of psychologische inzichten effectief zijn in het motiveren van de ouders om dagelijks voor te lezen. Tijd om daar verandering in te brengen!

Op basis van het gedragsmodel bekeken we welke inzichten vanuit de psychologie nuttig zijn bij het vormgeven van de oplossing.

 

Feedback

Gamification is een stroming die spelelementen toevoegt aan een niet spel situatie (denk aan de ‘papier-hier’ afvalbak in de Efteling). Een belangrijk element uit Gamification is het geven van feedback. Ons gedrag wordt namelijk sterk gestuurd door de feedback die we erop ontvangen. Logisch: want we doen het niet voor niets.

Direct feedback geven is belangrijk om twee redenen. Ten eerste is feedback een vorm van belonen en stimuleert het mensen om vaker het beloonde gedrag uit te voeren. Ten tweede geeft feedback vertrouwen: je weet of je op de goede weg zit of niet. Met name het geven van vertrouwen aan de ouders dat ze goed voorlezen, is in dit project van belang.

Motivatie

Ondanks dat ouders interne gemotiveerd zijn (ze willen het beste voor hun kind), zorgt de angst en onzekerheid ervoor dat het lastig is om van voorlezen gewoontegedrag te maken. De Self Determination Theory geeft ons echter handvatten voor een mogelijke oplossing. Deze theorie legt op een duidelijke manier uit welke kenmerken van interne motivatie van belang zijn.

  1. Competentie: men moet het gevoel krijgen iets te bereiken.
  2. Autonomie: men moet keuzevrijheid hebben.
  3. Verbonden voelen: wat je doet, gaat aan jezelf voorbij. Het is bijvoorbeeld goed voor het kind.

Concluderend moet de oplossing een herhalende vorm van feedback zijn voor zowel ouder als kind die laat zien dat ze op de goede weg zitten, waarbij de drie kenmerken van de Self Determination Theory geraakt worden. De nadruk moet niet liggen op het goed presteren van ouders tijdens voorlezen, maar op het samenzijn met het kind en spelenderwijs de Nederlandse taal onder de knie krijgen.

Aan welke knoppen gaan we draaien?

%

Interne motivatie

%

Feedback geven

%

Angst weghalen

%

Gewoontegedrag

Interventie

Dagelijks voorlezen werpt niet meteen zijn vruchten af, pas op de lange termijn is er vooruitgang te zien. Maar als er geen directe feedback is, hoe kunnen ouders dan gemotiveerd blijven?

Uit de gesprekken kwam naar voren dat ouders die al voorlezen een ander vorm van feedback ervaren: het samenzijn met hun kindje. Laten we deze tijd koesteren en tastbaar maken. Hoe? Door iets waar we al veel gebruik van maken: foto’s. Foto’s die ons herinneren aan de tijd samen, maar ook foto’s die uiteindelijk op het diploma komen te staan die elk kind meekrijgt na afronding van de zomerschool. Hoe dit op praktisch en psychologisch niveau werkt, lees je hieronder.

EEN GOED BEGIN

Tijdens de intake en tijdens de eerste dag van de zomerschool, maken we met de ouders een goed begin met als einddoel van voorlezen gewoontegedrag te maken. Dit doen we door twee producten samen met de ouders te maken: een diploma vol foto’s en een implementatie intentie poster.

De ouders worden uitgedaagd samen thuis zoveel mogelijk foto’s te maken van de dagen dat ze samen lezen (we geven ouders de vrijheid in aantal foto’s dat ze willen maken). De eerste foto maken de ouders tijdens de eerste dag van de zomerschool. Alle foto’s worden uiteindelijk op het diploma gedrukt.

THUIS VOLHOUDEN

Met hulp van whats-app worden de ouders herinnert aan het voorlezen. De inhoud van de berichtjes moet afwisselend zijn zodat ouders de berichten niet ongelezen wegklikken. In deze berichten kunnen verschillende technieken uit de sociale psychologie ingezet worden om de ouders te motiveren (van sociale bewijskracht tot commitment).

Ouders kunnen de foto via whats-app opsturen zodat de foto’s op de diploma’s gedrukt kunnen worden. Wanneer ouders via whats-app reageren, is het belangrijk positieve feedback te geven.

DIPLOMA

Op de laatste dag overhandigen we het kindje een speciaal zomerschool diploma. Hierop staat niet alleen de prestatie van het kindje, maar op de achtergrond ook allemaal foto’s die ouder en kind de afgelopen weken samen hebben gemaakt. Een unieke herinnering aan een unieke tijd!

Waarom werk het?

  • De implementatie intentie zorgt ervoor dat ouders van voorlezen een gewoonte maken.
  • Doordat de eerste foto al is gemaakt, is er een minder hoge drempel.

Waarom werkt het?

  • Het samenzijn wordt benadrukt en het plezier in lezen zodat angst om voor te lezen vermindert.
  • Ouders krijgen directe feedback na versturen foto.

Waarom werkt het?

  • Het diploma is een beloning.
  • Het diploma beeld uit dat voorlezen ook over samenzijn gaat.
  • Kinderen laten diploma’s vaak aan anderen zien en dient daardoor als trigger.

Hoe werkt een implementatie intentie?

Een implementatie intentie is een simpel actieplan die aangeeft waar, wanneer en hoe iemand een bepaald gedrag zal uitvoeren. Uit onderzoek is gebleken dat wanneer we gedrag visueel koppelen aan een situatie, we sneller geneigd zijn dat gedrag ook daadwerkelijk uit te voeren. De implementatie intentie werk het best wanneer men zelf de situatie inbeeld

Hoe maak je een implementatie intentie?

  • Tijdens de intake of de eerste dag van de zomerschool laten we de ouders een speciaal implementatie intentie formulier invullen om een beeld te krijgen van de situatie (Op welk moment lees je voor? Hoe laat is het dan? Waar zitten jullie? Wat hebben jullie daarvoor gedaan? Wat doe je daarna?).
  • Voor iedere ouder maken we een persoonlijke afbeelding van de implementatie intentie die ze krijgen op de eerste dag (grafisch weergegeven). Onder de afbeelding staat de volgende tekst: Als (naam kind) zijn pyama aan heeft, dan gaan we samen een kwartier lezen.