In het NRC Handelsblad van afgelopen weekend,  zaterdag 20 en zondag 21 juli, stond een artikel van columnist Thijs Kleinpaste. Van verschillende kanten kreeg ik het artikel ‘Stiekem burgers manipuleren: van urinoir tot orgaandonatie’ in mijn mailbox. Hij uit daarin zijn zorg over ‘nudging’. Als ‘nudger’ wil ik hier dan ook graag op reageren. Het artikel vind je hier: artikel Thijs Kleinpaste.

Schermafbeelding 2013-07-25 om 21.10.21

Columnist Thijs Kleinpaste schrijft dat ‘nudges ons tot zwakke slampampers’ maakt. Ik zal het nog erger maken: dat zíjn we. We denken dat we unieke wezens zijn die volledig rationeel keuzes maken, maar helaas…

Ons gedrag wordt voor een groot deel (er zijn wetenschappers die een percentage van 95% noemen) gestuurd door onbewuste processen. De keuzes die we maken, worden dus vooral bepaald door zaken waar we ons niet bewust van zijn. Als je denkt dat je volledig rationeel en weloverwogen je vakantie geboekt hebt, moet ik je teleurstellen. Ook bij dat keuzeproces hebben allerlei psychologische factoren een rol gespeeld: Heb je er goede verhalen over gehoord? Is het een betrouwbare touroperator? Was het een van de laatste kamers? In de wetenschap wordt veel onderzoek gedaan naar het gedrag van mensen. Deze kennis kun je laten verstoffen op de planken van de ivoren toren of benutten. Ik kies voor dat laatste.

Kleinpaste waarschuwt in zijn artikel voor de onheilspellende gevolgen van een doctrine en schetst een beeld van mens-robotica, een doemscenario. Maar in het artikel wordt het effect van de psychologische duwtjes overschat. In de wetenschap vindt men significante effecten van allerlei psychologische technieken. Het is echter een groot verschil of je gedrag meet in de gecontroleerde omgeving van een laboratorium of in onze dagelijkse praktijk. Uit eigen onderzoek weet ik dat de effecten in de praktijk vele malen kleiner zijn. Echter de impact is des te groter; een daling van het aantal snelheidsovertreders met enkele procenten kan op jaarbasis een aantal levens redden.

Belangrijk om te weten is dat duwtjes alleen effect hebben wanneer het gewenste gedrag past binnen de normen en waarden van die persoon. Aan een milieuactivist een SUV verkopen gaat je niet lukken met een duwtje. Daar komt voor mij als ‘nudger’ bij dat het ethische aspect een rol speelt. Wanneer een fastfoodketen mij vraagt duwtjes in te zetten om te zorgen dat kinderen meer fastfood te eten, dan werk ik daar niet aan mee. Aan de vraag van sportverenigingen om kinderen meer te laten sporten heb ik wel meegewerkt.

Bij commerciële opdrachten stel ik me als ondernemer en nudger de vraag of ik het zelf ethisch vindt, bij de overheid ligt dit anders. Het klopt dat ook de Nederlandse overheid onderzoekt welke kansen de gedragswetenschap biedt. Niets ‘stiekems’ aan. Alles wat de overheid doet is nudging, omdat het als doel heeft bepaald gedrag te bereiken. Verkeersdrempels laten ons afremmen in de bebouwde kom en de voor-ingevulde aangifte maakt de drempel lager om onze belastingaangifte te doen. Waarom zou je niet onderzoeken hoe je overheidsinspanningen effectiever kunt maken door kennis uit de gedragsverandering in te zetten? De overheid stuurt al brieven om bepaald gedrag te ontlokken. Deze brieven moeten gevuld worden met zinnen. Waarom niet met zinnen die net een extra duwtje kunnen geven? We hebben democratisch met elkaar afgesproken dat we belasting betalen en wat de maximum snelheid is. Kennis uit de Gedragswetenschap toepassen draagt ertoe bij ons gezamenlijke doel te behalen.

De zorg van Kleinpaste dat we gereduceerd worden tot zwakke slampampers is dus onnodig. De echte vraag die overblijft: waarom mag je democratisch gekozen doelen niet met een slim duwtje dichterbij brengen?

In het NRC van afgelopen dinsdag verschenen ook een aantal interessante reacties: Artikel Robert Dur , Artikel Harrie van RooijArtikel Will Tiemeijer en Artikel Albert Jan Kruiter

We zijn benieuwd naar jullie ideeën hierover!