Kunnen we onze kilo’s eraf nudgen?

Inspiratie van het NUDGIS Symposium

Keuzestress op het symposium: gezond of ongezond?!

Blog: door Eva Vermeulen, Junior Onderzoeker @ Duwtje

Steeds vaker wijst de World Health Organisation ons op de gevolgen van ons eet-, drink-, rook- en beweeggedrag. Doodsoorzaak nummer 1 zijn tegenwoordig aandoeningen die grotendeels te voorkomen zijn door gezonder te leven. Dat wij met ons gedrag invloed hebben op onze gezondheid is zowel een geruststellende als een pijnlijke boodschap. Je gezond(er) gedragen is namelijk voor velen van ons best moeilijk. De titel ‘Master of Science in Health Promotion’ weerhoudt ook mij er niet van om regelmatig te bezwijken voor dat vijfde biertje of die reep chocola.

Onderzoek naar manieren om gezond gedrag makkelijker en aantrekkelijker te maken is daarom meer dan welkom. Op donderdag 8 januari 2018 presenteerden wetenschappers uit onder andere België, het VK, Utrecht en Wageningen hun onderzoeken over de effecten van nudges op eetgedrag. Hierbij een greep uit wat het NUDGIS symposium mij bracht, naast die druiven, reepjes komkommer, en… oké komt ie, een Kitkat, twee broodjes kaas, een chocolademuffin, een geitenkaaskroketje en een paar handen nootjes.

Gastrophysicus Charles Spence vertelde dat wat we zien, horen, voelen en ruiken van invloed is op hoe iets proeft en hoeveel we ervan nemen. Zo aten ondervoede ouderen meer van een blauw dan van een wit bord en smaakte een chocoladereep zoeter in een ronde in plaats van vierkante vorm. Deze bevindingen bieden mogelijkheden voor het gezonder maken van producten: als limonade zoeter proeft door het donkerder te kleuren, zou de fabrikant er misschien wel wat suiker uit kunnen laten.

Irene Tijssen van de universiteit in Wageningen toonde aan dat gezonde producten in warmere, verzadigdere en minder fel gekleurde verpakkingen zorgen voor een verwachting dat het product lekkerder is.

Uit onderzoek aan de Universiteit van Gent bleek dat wanneer worteltjes gepresenteerd worden in een puntzak, je er door de associatie met frietjes meer van eet. Ook bleek dat je minder snoepjes eet uit een hersluitbare zak. Het opnieuw moeten openen van de zak biedt telkens weer dat moment om te beslissen of die tweede (of derde, vierde, vijfde…) hand echt nodig is.

Doen deze nudges hun magische werk ook in het echte leven?

Dit blijkt vaak nog een uitdaging. Zo vertelde hoogleraar Denise de Ridder hoe een bepaalde nudge, een aangepast prijskaartje op de schappen, in het lab veel potentie had. In de supermarkt bleek dit helaas absoluut niet het geval te zijn: de consumenten, overspoeld door reclameposters, actieschappen en andere prikkels, zagen het kaartje namelijk helemaal niet.

Ook Charles Spence benadrukte hoe belangrijk het is om nudges de echte wereld in te brengen en daar te testen. Waar de vorm van een wijnglas in het lab tot een groot verschil in smaak kan leiden, kan het zijn dat dit effect in real life veel kleiner is. Het is dan namelijk nog slechts één van de vele beïnvloedende factoren, naast bijvoorbeeld de reden dat je drinkt en de beschrijving van de wijn op de wijnkaart.

Een laatste noot is het feit dat veel nudges nog niet op de lange termijn getest zijn: heeft dat wortelfrietje ook na de derde keer nog hetzelfde effect? Het is dus enorm belangrijk om de toepasbaarheid en effectiviteit van een nudge te toetsen in de specifieke situatie waarin hij wordt ingezet.

Dat is de reden dat we bij Duwtje altijd eerst diep in de situatie duiken, voordat we een passende nudge (dan wel andere gedragsinterventie) inzetten. Aan ons de taak om voort te bouwen op waar wetenschappers hun hersenen over kraakten en hun onderzoeksbudgetten mee leegden: nudgen in het wild, maar met behoud van een kritische blik.

Effectieve nudge in het wild, fruit bij de kassa. Bron: Voedingscentrum