Eind augustus kopte de Telegraaf: “Begluurde autorijder stuk braver”. In Utrecht waren verkeersborden gespot met ogen die het gedrag van foutparkeerders zouden beïnvloeden. Vrij snel werd het door radio en sociale media opgepikt; het was hot! Bekend met het effect van ogen (wel handig met ons logo), wilden we hier graag meer over weten. We benaderden de onderzoeker Nathalie Maassen en ze schreef een gastblog over haar onderzoek.

Twee starende ogen: je voelt ze jouw kant op kijken. Je kijkt rond en ziet inderdaad twee ogen op je gericht. Waarom kijkt diegene naar mij? Doe ik iets verkeerd? Hoewel je het je niet realiseert, is er een grote kans dat jij je daardoor netjes aan de regels houdt.

Foto scriptie

 

Het blijkt namelijk dat mensen zich automatisch beter gaan gedragen wanneer ze zich bekeken voelen. Niet alleen wanneer iemand je daadwerkelijk aankijkt, maar zelfs wanneer het enkel een afbeelding van ogen betreft! In verschillende verkeerssituaties is dit onderzocht: we fietsen minder vaak door rood en stoppen vaker bij een stopbord wanneer er in de omgeving een afbeelding van ogen aanwezig is.

 

Afstudeeronderzoek
Omdat ik dit ‘ogeneffect’ erg interessant vond, heb ik hier tijdens mijn afstudeeronderzoek gebruik van gemaakt. Hoewel ik beperkte tijd en middelen tot mijn beschikking had, was er onder bepaalde voorwaarden een hoopvol effect: in aanwezigheid van een verkeersbord met ogen daalde het aantal foutparkeerders op laad- en losplaatsen met 18%. Hetzelfde bord zonder ogen had daarentegen geen effect. Ogen doen dus iets met ons…

 

Wat doen ogen met ons?
Maar hoe kan het dat een afbeelding van ogen op een bord dit effect heeft? Ten eerste is het maken van oogcontact aangeboren. Baby’s kijken bijvoorbeeld aanmerkelijk langer naar ogen dan naar andere delen van het gezicht, waaruit blijkt dat zij al extra interesse in ogen hebben. Ogen trekken dus onze aandacht!

Ten tweede zorgen ogen ervoor dat je je bekeken voelt. Een afbeelding van ogen zorgt onbewust ook voor dit gevoel. Omdat mensen graag bij een groep willen horen, willen we ons volgens de normen van deze groep gedragen. Als we een norm dreigen te overtreden, zoals foutparkeren, gaat dit onbewuste gevoel van toezicht opspelen. We gaan daardoor vanzelf het gewenste gedrag vertonen: je parkeert je auto op een plaats waar dit wel is toegestaan.

Gedragsmatige aanpak
 Door onbewuste beïnvloeding in te zetten voor het oplossen van problemen zoals foutparkeren kan dus op een originele manier naar problemen worden gekeken. Het is nu natuurlijk niet de bedoeling om overal ogen op te hangen. We kunnen eraan gewend raken, waardoor het effect verdwijnt. Er moet dus altijd gekeken worden naar de beste oplossing in een specifieke omgeving. Dan ben ik ervan overtuigd dat zulke onbewuste (maar ook bewuste) beïnvloedingsstrategieën effectief kunnen zijn in het verbeteren van ons gedrag!

 

Over Nathalie
Mijn naam is Nathalie Maassen. Ik ben net afgestudeerd van de master gedragsverandering aan de Radboud Universiteit Nijmegen en nu op zoek naar een uitdagende baan. De combinatie tussen wetenschap en praktijk spreekt me erg aan. Daar hoop ik in de toekomst dan ook mee aan de slag te kunnen gaan. Voor meer informatie over het onderzoek en de opdrachtgever Goudappel Coffeng in samenwerking met Gemeente Utrecht, klik hier.